Historia szkoły

Historia szkoły

Okres I: 1906 - 1909                              

Powstanie szkoły związane jest ściśle z wydarzeniami, które miały miejsce w Królestwie Polskim oraz z tymi, które toczyły się na arenie międzynarodowej na początku XX wieku. Rewolucja w Rosji w 1905 roku, strajki, demonstracje na ziemiach polskich były ze sobą integralnie związane. Prawie wszystkie miasta Mazowsza Płockiego objęte zostały strajkiem szkolnym. Także młodzież płocka włączyła się czynnie do walki o wprowadzenie języka polskiego do szkół i urzędów.

 

 Skutkiem bezpośrednim strajków i protestów jest uchwała władz rosyjskich wydana 10 czerwca 1905 roku, która zezwala na zakładanie prywatnych szkół z językiem polskim jako językiem wykładowym zamiast dotychczasowego języka rosyjskiego.

Prawie równocześnie z uchwałą powstają instytucje, które tworzą i zajmują się oświatą, między innymi Polska Macierz Szkolna, działająca w Warszawie. W lipcu 1905 r. płocczanie, a wśród nich między innymi późniejszy dyrektor Gimnazjum Adam Grabowski powołują do życia Koło Płockie Polskiej Macierzy Szkolnej (PMS). Organizacja ta inicjuje powstanie Gimnazjum Polskiego w Płocku.

Komitet PMS w porozumieniu z Pawłem Topolińskim przejmuje jego 4-klasową szkołę (z wykładowym językiem polskim) pod swój zarząd. W ten sposób stworzono podwaliny pod przyszłe Gimnazjum im. Władysława Jagiełły.

Kierownictwo pedagogiczne objął Alojzy Stodółkiewicz, a administracją kierował Paweł Topoliński. Szkoła zapewniała naukę jedynie uczniom klas młodszych. Starsza młodzież uczęszczała na komplety prowadzone przez Józefa Nowińskiego. Koło Płockie PMS nie ustawało w pracy nad stworzeniem pełnej 8-klasowej szkoły średniej na bazie wspomnianej szkoły i kompletów. Dlatego też zwróciło się z prośbą do Klemensa Łuczyckiego, płockiego pedagoga, aby uzyskał pozwolenie od rosyjskich władz szkolnych na prowadzenie 8-klasowej szkoły średniej. Pozwolenie takie zostało wydane w marcu 1906 roku. Z wielką energią i zapałem przystąpiono więc do prac związanych z uruchomieniem tej 8-klasowej szkoły. Opracowano program, kompletowano grono nauczycielskie. Tym wszystkim zajął się komitet wyłoniony spośród członków Koła Płockiej Macierzy Szkolnej. W jego skład weszli: Jan Święcicki, Eugeniusz Płoski, Adam Grabowski.

Przez cały okres istnienia szkoły funkcje opiekuńcze, kontrolujące, nadzorujące, wspierające, finansowe sprawowała Rada Opiekuńcza najpierw z ramienia koła PMS, a potem samodzielnie.

Pierwszym dyrektorem szkoły miała być osoba, która uzyskała pozwolenie od władz szkolnych, czyli Klemens Łuczycki. Zły stan zdrowia nie pozwolił mu jednak na objęcie stanowiska kierownika szkoły. Dlatego też szukano nowego kandydata. Wybór padł na Józefa Dionizego Szczepańskiego (1850-1932), ojca sławnej pisarki Marii Kuncewiczowej, z wykształcenia matematyka, absolwenta Uniwersytetu Petersburskiego, nauczyciela matematyki w szkołach rządowych, a następnie kierownika Kursów Handlowych Siemiradzkiej w Warszawie.

Umowę z Józefem Szczepańskim podpisano w czerwcu 1906 roku. Datę tę uznano za początek funkcjonowania szkoły, która otrzymała nazwę Gimnazjum Polskie Polskiej Macierzy Szkolnej w Płocku.

Bezpośrednim zwierzchnikiem szkoły był dyrektor, a ciałem doradczym Rada Pedagogiczna. Zbierała się cyklicznie na posiedzeniach w różnych odstępach czasowych. Najbliższymi pomocnikami dyrektora w sprawach wychowawczych byli wychowawcy klasowi (przez pierwsze dwa lata istnienia szkoły). Potem na ich miejsce powołano inspektora szkoły, który miał sprawować nadzór nad uczniami, instytucja wychowawcy klasowego pozostała tylko w klasach niższych.

Ważne miejsce w strukturze szkoły zajmują nauczyciele. W pierwszym okresie zatrudniano ich 47 do prowadzenia 18 przedmiotów, przy czym do niektórych przedmiotów było 2 lub więcej nauczycieli. Pracujących w tym okresie nauczycieli, przedmiot nauczania oraz lata przedstawia poniższe zestawienie.

Wykaz przedmiotów i nauczycieli zatrudnionych w Gimnazjum w latach 1906 - 1909:

religia kat., religia ew.-aug.
1906/7 ks. E. Gruberski,  pastor O. Kleienst
1908/9 ks. Kryslak, pastor O. Kleienst

jęz. polski i literatura
1906/7 J. Maclejowski,  Cz. Przybyszewski,  M. Wiśnlakowski
1908/9 J. Maciejowski,  Cz. Przybyszewski, W. Horodyski

jęz. rosyjski i literatura
1906/7 K. Łappo,  T.  Mołczanow
1908/9 K. Łappo,  St. Zabłocki

jęz. niemiecki
1906/7 W Szmidtówn,  p. O. Kleienst
1908/9 M. Pilarz

jęz. francuski
1906/7 M. Przeorska
1908/9 M. Przeorska

łacina
1906/7 ks. J. Michalak,  Cz. Przybyszewski
1908/9 M. Buliński,  Cz. Przybyszewski

matematyka
1906/7 J. Szczepański,  W. Kryński, A. Stodółkiewicz
1908/9 J. Szczepański,  W Kryński,  A. Stodółkiewiez,  K. Grubert

fizyka
1906/7 Z. Świdwiński
1908/9 K. Grubert

kosmografia
1906/7  W.  Kryfiski

1908/9 A. Stodółkiewicz

nauki przyrodnicze
1906/7 E. Łazarowicz,  A. Grabowski,  B. Przedpełski
1908/9 B. Przedpełski

geografia
1906/7 A. Grabowski,  M. Łazarowicz
1908/9 A. Grabowski,  B. Przedpełski

higiena
1906/7 dr A. Maciesza

1908/9 dr A. Maciesza

psychologia i logika
1906/7 A. Grabowski
1908/9 A. Grabowski

historia Polski i Rosji
1906/7 M.  Wiśniakowski,  J. Maciejowski,  K. Łappo
1908/9 W.  Horodyski,  W.  Bierozkin

prawoznawstwo
1906/7 J. Rokitnicki
1908/9 J. Rokitnicki

rysunki i kaligrafia
1906/7 W.  Przybylski,  H. Pniewski
1908/9 W.  Przybylski,  M. Pniewski

technika
1906/7 1908/9 Warmiński, Smoliński,  Nowak

przysposobienie obronne
1906/7 E. Gruberski

1908/9 St. Janiszewski

gimnastyka
1906/7 J. Orłowski

1908/9 J. Orłowski

W gronie nauczycielskim był również lekarz, który uczył higieny. Niektóre przedmioty wykładane były przez tych samych nauczycieli i tak np. religia ewang-aug. O. Kleienst, język polski Cz. Przybyszewski, język francuski M. Przeorska, matematyka J. Szczepański, J. Krydski, higiena A. Maciesza, psychologia i logika A. Grabowski, prawoznawstwo J. Rokitnicki, rysunki i kaligrafia J. Pniewski, gimnastyka J. Orłowski. W pierwszym roku nauki 1906/7 zabrakło nauczycieli prowadzących zajęcia slajdu (szwedzki system wyrabiania zręczności, prace ręczne), a w roku szkolnym 1907/8 nauczycieli śpiewu. 4 września 1906 roku po przeprowadzeniu egzaminów wstępnych szkoła zainaugurowała swój pierwszy rok pracy. Naukę rozpoczęto w wynajętym domu państwa Pruszkowskieh przy obecnej ulicy Królewieckiej. W pierwszym roku nauki uczniowie rekrutowali się z: - 4-klasowej wspomnianej szkoły Pawła Topolińskiego, - klas wyższych kompletów, - oraz nowych kandydatów.

Szkoła miała komplet uczniów w klasach od wstępnej aż do klasy VIII, było też po kilka klas równoległych. W pierwszych trzech latach nauki liczba uczniów malała. W ciągu roku szkolnego najmniejsza liczba uczniów, którzy opuścili Gimnazjum, była w trzecim roku, a największa w pierwszym roku nauki.

Uczniowie uczęszczający do szkoły musieli płacić za naukę. W roku szkolnym 1906/7 roczna opłata za naukę wynosiła: w klasie wstępnej: 40 - 50 rb, w klasie I - 50 - 70 rb, w klasie II i III: 60 - 80 rb, w klasie IV. 75 - 100 rb. w klasach V, VI, VII, VIII: 100 - 120 rb.

W gronie uczniów znaleźli się także uczniowie niezamożni, którzy nie byli w stanie uiścić opłaty. Pomagało im Towarzystwo Pomocy dla Uczącej się Młodzieży, przekazując pewne sumy na rzecz wpisów. Inną formą pomocy była 15% ulga od ogólnej sumy dla uczniów, którzy osiągnęli dobre wyniki w nauce. W roku szkolnym 1906/7 szkoła zwolniła 29, a Towarzystwo 15 uczniów z opłat.

Szkołę materialnie wspierały też inne instytucje, takie jak: Towarzystwo Rolnicze, którego członkami byli Stanisław Chełche, Tomasz Sieklucki, Władysław Płoski, Adam Grabowski, Aleksander Majdecki, Towarzystwo Wzajemnego Kredytu z członkami: Janem Świaciekim, Janem Ligowskim, Stefanem Balińskim, Towarzystwo Ubezpieczenia Od Gradu - grupa płocka.

Rok szkolny w Gimnazjum podzielony był na trzy okresy; na zakończenie każdego z nich uczniowie otrzymywali świadectwa: na Święta Bożego Narodzenia, na Święta Wielkanocne, na koniec roku szkolnego. Tylko uczniowie klasy VIII otrzymywali dwa świadectwa, ponieważ w klasie tej były tylko dwa okresy.

Aby zachęcić młodzież do uzyskiwania coraz lepszych wyników, Rada Pedagogiczna ustaliła, że na koniec roku szkolnego najlepsi uczniowie, którzy uzyskali średnią 4,5, otrzymywali nagrody książkowe, a na świadectwie maturalnym odznaczenie.

Trzeba podkreślić, że szkoła była tolerancyjna, gdyż kształciła także uczniów innych wyznań niż katolickie. Obowiązywał dosyć ostry regulamin dotyczący zachowania uczniów w czasie lekcji, w szkole, podczas zajęć pozalekcyjnych, oraz poza szkołą (na stancjach uczniowskich, w przedsięwzięciach organizowanych na terenie miasta). Jego przekroczenie powodowało różnorodne kary: przestrogi i upomnienia udzielane przez dyrektora, wydalenie ze szkoły na czas określony, wydalenie na czas nieokreślony, usunięcie z miejsca w ławce w czasie lekcji, wydalenie z lekcji, pozostawienie po lekcjach. Kary te były stosowane w praktyce. Na przykład Rada Pedagogiczna ukarała w roku 1907/8 dwóch uczniów klasy VII wydaleniem ze szkoły na pół roku, po czym pozwolono im zdawać egzamin do klasy wyższej.

Prawdziwą plagą szkoły było opuszczanie przez uczniów godzin lekcyjnych. Stosowano kary podobne do wymienionych, ale dla uczniów z klas wyższych Rada Pedagogiczna zaostrzyła reżim polegający na tym, że uczniowie opuszczający 10 % wykładów musieli zdawać egzamin.

Pierwszy obowiązujący program uchwalony został 23 sierpnia 1906 roku. 0gółem w Gimnazjum nauczano 27 przedmiotów: religii, języka polskiego, rosyjskiego, niemieckiego, francuskiego, łaciny, historii powszechnej, historii Polski, geografii, kosmografii, botaniki, zoologii, mineralogii z geologią, pogadanek przyrodniczych, biologii, historii Rosji, chemii, fizyki, higieny, arytmetyki z algebrą, geometrii z trygonometrią, logiki z psychologią, prawoznawstwa polskiego, rysunków z kaligrafią, nauki o rzeczach (jej zadaniem było rozwijanie zainteresowania otaczającą rzeczywistością), ćwiczeń fizycznych, śpiewu. Najwięcej odbywało się lekcji z języków: polskiego, rosyjskiego, niemieckiego, francuskiego (od klasy II) oraz łaciny (od klasy III). Przedmioty te stanowiły średnio 51% zajęć szkolnych. Na drugim miejscu były przedmioty matematyczne: arytmetyka z algebrą, geometria z trygonometrią. Przewidziano na nie średnio 13 godzin lekcyjnych, tj. 35 godzin tygodniowo. Nieco mniej godzin przeznaczono na przedmioty przyrodnicze: botanikę, zoologię, mineralogię z geologią, pogadanki przyrodnicze, biologię, higienę, geografię, kosmografię. Zajmowały średnio 10% wszystkich zajęć szkolnych w ciągu tygodnia, tj. 26 godzin. Dużą uwagę przywiązywano do ćwiczeń fizycznych, które miały wraz z higieną wpływać na dobry stan fizyczny, zdrowotny uczniów. Podział godzin w poszczególnych klasach był nierównomierny.. Najmniejsze obciążenie przewidziano w klasie wstępnej - 25 godzin, a najwięcej w klasie czwartej, bo aż 32 godziny.

Poza programem znalazły się dla chętnych zajęcia dodatkowe - tzw. warsztaty. Odbywały się w warsztatach tokarskim i ślusarskim (po godzinach lekcyjnych) i miały na celu przygotowanie uczniów do wykonywania podstawowych prac technicznych (manualnych). Gromadziły one niewielkie grono uczniów.

Już w 1906 roku szkoła szczyciła się opinią o wysokim poziomie nauczania, a jej potwierdzeniem była decyzja rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie (z 1909 roku) na mocy której dziekani wydziałów prawnego, teologicznego, filozoficznego, uznali świadectwo "Jagiellonki" za równoznaczne z patentem rządowych szkół austriackich. Fakt ten wynikał zapewne z solidnej pracy nauczycieli i uczniów, bardzo dobrego realizowania omawianego programu.

Uczniowie Gimnazjum prowadzili ożywioną działalność kulturalną dla kolegów i społeczeństwa miasta.

Ważnym elementem mającym na celu poszerzenie wiedzy gimnazjalistów były, wykłady dopełniające. W klasie VIII wykłady z geometrii wykreślne wygłaszał dyrektor Józef Szczepański. Władysław Horodyski wykładał filozofię, a Pilarz stenografię. Dla poinformowania mieszkańców miasta o działalności szkoły zorganizowano w czasie ferii wielkanocnych w 1908 roku wystawę prac uczniowskich. Na wystawie prezentowano rysunki techniczne, zeszyty z wypracowaniami, ćwiczeniami, mapy geograficzne i historyczne wykonane przez uczniów, zbiory przyrodnicze służące do wykładów, prace stolarskie i tokarskie. Umieszczono również tablice obrazujące postępy uczniów. Wystawa wzbudziła wielkie zainteresowanie, odwiedziło ją 440 osób. Dochód z niej, wynoszący 73,95 rubli, przeznaczono na zakup książek dla niezamożnych uczniów.

W Gimnazjum urządzano też akademie z okazji różnych uroczystości. Np. 2 lutego 1908 roku przygotowano obchody stuletniej rocznicy urodzin dwóch wielkich Polaków: Karola Libeita, męża stanu, filozofa i Bronisława Trentowskiego, filozofa i pedagoga. Zebrani uczniowie i publiczność wysłuchali odczytów Józefa Szczepańskiego i Władysława Horodyskiego. Młodzież brała też udział w uroczystości ku czci Adama Mickiewicza, a także w przygotowanym przez uczniów wieczorze literackim z okazji pierwszej rocznicy śmierci Stanisława Wyspiańskiego. Z okazji setnych urodzin Juliusza Słowackiego Jagiellończycy przygotowali i wystawili w teatrze miejskim "Lilię Wenedę".

Na początku działalności szkoły powstało Stowarzyszenie Koleżeńskie - organizacja uczniowska mająca cementować młodzież uczącą się w Gimnazjum. Wybierano do niej uczniów od klasy IV począwszy Każda klasa wysuwała trzech kandydatów. Początkowo Stowarzyszenie nie odniosło żadnych znaczących sukcesów, dopiero z czasem stało się prężnie działającą organizacją.

Rada Pedagogiczna organizowała liczne wycieczki dla młodzieży. W roku 1906/7 roku odbyła się wycieczka do Rypina i nad Jezioro Gopło. Wraz z nastaniem nowego roku szkolnego zorganizowano wycieczkę wozami do Ciechanowa na wystawę rolniczo-przemysłową. Uczestniczyli w niej uczniowie z klas VI, VII, VIII wraz z nauczycielami. W czasie ferii wielkanocnych 15 uczniów z klas: IV, V, VI, VII wzięło udział w wycieczce do Czerwińska. Uczniowie mieli okazję zwiedzać też Warszawę w roku 1908/9. Na zakończenie roku szkolnego 1907/8 wszyscy uczniowie i nauczyciele wzięli udział we wspólnej wycieczce. Młodzież pomagała także uczniom, którzy przybywali zwledzać Płock. I tak w 1907/8 dwukrotnie nocowali w szkole uczniowie z zakładów naukowych z Warszawy i Łowicza.